ATV ekranlarında yayınlanan Kim Milyoner Olmak İster, bilgi yarışmaları arasında her dönem ilgiyle takip edilen yapımların başında geliyor. Yarışmanın son bölümünde izleyicileri hem düşündüren hem de gülümseten bir soru geldi: “Sokurdanmak” halk arasında hangi anlamda kullanılan bir ifadedir?
Bu sorunun ardından sosyal medyada ve arama motorlarında sokurdanmak ne demek, sokurdanmak nedir, sokurdanmak hangi anlamda kullanılır gibi sorgular artış gösterdi. İşte bu ilginç Türkçe kelimenin kökeni, anlamı ve kullanımı…
Sokurdanmak Ne Anlama Gelir?
Sokurdanmak, Türkçede halk arasında söylenmek, homurdanmak, kendi kendine konuşur gibi mırıldanmak anlamında kullanılır.
Genellikle bir kişinin hoşnutsuzluk ya da kızgınlık gibi duygularını alçak sesle, çevresindekilere duyurmak istemeden ifade etmesi durumunu tanımlar. Kimi zaman alaycı ya da sinirli bir ruh haliyle karşımıza çıkar.
Doğru Cevap: D – Söylenmek, homurdanmak
Sokurdanmak Kelimesi Nasıl Kullanılır?
Bu kelime, özellikle yaşlıların ya da huysuzluk yapan bireylerin kullandığı deyimsel bir anlatımdır. Genellikle şu tarz cümlelerde yer alır:
-
“Ne dediği anlaşılmıyor ama bir şeylere sokurdanıp duruyor.”
-
“Sabah sabah yine sokurdanmaya başladı.”
-
“Yemek soğuk gelince sokurdanmaya başladı.”
Bu cümlelerde sokurdanmak, kişinin iç sesiyle dış dünyaya yönelttiği düşük tonda memnuniyetsizliği ifade eder.
Sokurdanmak Ne Zaman ve Nerelerde Kullanılır?
Sokurdanmak kelimesi, gündelik konuşma dilinde, özellikle Anadolu ağızlarında sık kullanılır. İstanbul Türkçesi'nde yerini zamanla “söylenmek” ya da “homurdanmak” gibi kelimelere bıraksa da, edebi eserlerde, tiyatro oyunlarında ve yerel anlatımlarda hâlâ etkin biçimde kullanılmaktadır.
Sokurdanmak Hangi Kökenlere Dayanır?
Kelimenin etimolojik kökenine bakıldığında, Türkçe'nin ses taklidi kökenli fiillerinden biri olduğu görülür. “Sokur–” ya da “sokur sokur” şeklindeki ses tekrarları, mırıldanma ya da anlaşılmaz bir ses çıkarmayı simgeler. Bu tür kelimeler halk ağzında zamanla fiil formuna dönüşerek, kullanıma yerleşir. Örneğin:
-
hışırdanmak
-
hırıltanmak
-
mırıldanmak
-
kıkırdanmak
Bu fiillerin hepsi, bir ses taklidinden ya da etkisinden türemiştir. Sokurdanmak da bu gruba dâhildir.
Kim Milyoner Olmak İster Yarışmasında Soru Nasıl Soruldu?
Soru: “Sokurdanmak” halk arasında hangi anlamda kullanılan bir ifadedir?
A: Yaklaşmak, sokulmak
B: Batırmak, tıkıştırmak
C: Çekmek, soğurmak
D: Söylenmek, homurdanmak ✅
Yarışmacı bu soruya doğru yanıt vererek bir üst basamağa geçmeyi başardı. Sorunun gündem olmasıyla birlikte pek çok kişi bu eski ama güçlü kelimeyi tekrar hatırladı.
Sokurdanmak Gibi Sık Kullanılan Benzer Kelimeler
-
Söylenmek: Duyulacak şekilde kendi kendine şikâyet etmek.
-
Homurdanmak: Alçak sesle, memnuniyetsiz bir biçimde konuşmak.
-
Mırıldanmak: Anlaşılmaz şekilde hafif sesle konuşmak ya da şarkı söylemek.
-
Hırlanmak: Hafif sesli, huysuz tepkiler vermek.
Bu kelimeler, sokurdanmak ile benzer ruh halini anlatmak için kullanılır, ancak her birinin küçük anlam farklılıkları vardır.
Sokurdanmak Kelimesi Deyim mi, Fiil mi?
Sokurdanmak, Türkçede fiil olarak geçer. Ancak deyimsel anlam da taşır çünkü belli bir davranışı tanımlamak için sıkça kalıp biçimde kullanılır.
Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünde yer alan açıklaması şu şekildedir:
Sokurdanmak: Hoşnutsuzluk veya kızgınlık belirtir biçimde mırıldanmak, söylenmek.
Bu açıklama da yarışmadaki cevabın doğru ve resmi kaynaklarla da uyuştuğunu gösteriyor.
Sokurdanmak Kelimesiyle Kurulabilecek Cümle Örnekleri
-
Sabah kahvesi olmadan güne başlayınca sokurdanıp durdu.
-
Duyduğu haber karşısında ne yapacağını bilemedi, sadece sokurdanmakla yetindi.
-
Sessizce odadan çıkarken hala arkasından sokurdanıyordu.
-
Annesi uyarınca sokurdanarak yerine geçti.
-
Öğrenci ceza alınca bütün gün sokurdanmaya devam etti.
Bu örneklerde sokurdanmak, net bir isyan değil ama pasif agresif bir tepkidir.
Sokurdanmak Kelimesi Edebiyatta ve Medyada Nerelerde Kullanılır?
Edebiyat dünyasında da bu tür yerel ve duygusal yüklü kelimeler sıkça tercih edilir. Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Necati Cumalı gibi yazarların romanlarında ve köy hikâyelerinde sokurdanmak gibi kelimelere rastlanır.
Ayrıca Türk dizilerinde de özellikle yaşlı karakterlerin ya da huysuz tiplemelerin kullanıldığı sahnelerde bu kelime duygusal ya da komik etki yaratmak için tercih ediliyor.
