Ali Hamaney, İran siyasetinin son kırk yılına damga vurmuş en etkili isim olarak öne çıkıyor. İran ile İsrail ve ABD arasında yükselen tansiyon, Hamaney’i bir kez daha uluslararası gündemin merkezine taşıdı. Hem iç politikada hem de dış ilişkilerde belirleyici konumda bulunan dini lider, 2025 itibarıyla 86 yaşında ve İran İslam Cumhuriyeti tarihinin en uzun süre görev yapan rehberi konumunda.
1939’da İran’ın kutsal şehirlerinden Meşhed’de dünyaya gelen Hamaney, dini hassasiyetleri güçlü bir ailede büyüdü. Babası Şeyh Cevad Hamaney, katı Şii geleneğine bağlı bir din adamıydı. Küçük yaşlardan itibaren medrese eğitimi almaya başlayan Hamaney, ilerleyen yıllarda Kum ve Necef’te eğitim gördü.
Dönemin önde gelen din âlimlerinden Ruhullah Humeyni ve Ayetullah Burucerdi’nin ders halkalarında yer aldı. Arapça ve klasik İslam literatürü konusunda genç yaşta yetkinlik kazandı.
SİYASETE GEÇİŞ VE YÜKSELİŞİ NASIL OLDU?
Hamaney’in hayatındaki kırılma noktası, 1960’lı yıllarda Şah yönetimine karşı gelişen muhalefet hareketleri oldu. SAVAK tarafından defalarca gözaltına alındı, hapis ve sürgün yaşadı. Bu dönem, onun Batı karşıtı ve devrimci çizgisini pekiştirdi.
1981’de uğradığı bombalı saldırı sonucu sağ kolu kalıcı şekilde zarar gördü. Aynı yıl İran’ın üçüncü cumhurbaşkanı seçildi. 1989’da Humeyni’nin vefatının ardından anayasal değişiklikle “velayet-i fakih” makamına getirildi ve ülkenin en üst otoritesi oldu.
İRAN'DAKİ YETKİLERİ
İran’da dini liderlik makamı, devlet yapısının zirvesinde yer alıyor. Cumhurbaşkanı ve meclis seçimle iş başına gelse de nihai karar mercii dini lider.
Hamaney: Silahlı Kuvvetler’in başkomutanı, Yargı erkinin üst düzey atamalarında yetkili, Devrim Muhafızları ile doğrudan temas halinde ve stratejik ve güvenlik politikalarında son sözü söyleyen isim olarak biliniyor.
Devlet kurumları teorik olarak ayrı çalışsa da, kritik kararlar dini liderlik ofisinin gözetiminde şekilleniyor.
Hamaney’in dış politika vizyonu, ABD ve İsrail karşıtlığı üzerine inşa edildi. “Direniş Ekseni” olarak bilinen yapı, İran’ın bölgesel nüfuz stratejisinin temelini oluşturuyor.
İleri yaşı nedeniyle Hamaney’in yerine kimin geçeceği sorusu İran’da sıkça gündeme geliyor. En çok dile getirilen isimlerden biri oğlu Mücteba Hamaney. Kum’daki dini çevreler ve güvenlik bürokrasisiyle ilişkileri olduğu belirtiliyor.
Öte yandan, Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin 2024’teki helikopter kazasında hayatını kaybetmesi, haleflik denkleminde önemli bir boşluk yarattı.
Uluslararası medyada, Tahran’da hedef alınan noktalar arasında Hamaney’in konutunun da bulunduğu hatta öldürüldüğü aktarıldı.
İran’da Hamaney’in öldürülmesinin ardından milli yas ilan edilirken Hamaney’in yerine kimin geleceği merak konusu oldu.
Kısacası, Ali Hamaney yalnızca bir dini lider değil; İran’ın iç düzeninden bölgesel stratejisine kadar uzanan geniş bir alanda belirleyici konuma sahip, ülkenin siyasi mimarisini şekillendiren en güçlü figür olarak öne çıkıyor.
