Şanlıurfa’nın simge yapılarından biri olan Urfa Kalesi, yalnızca kentin siluetini değil, insanlık tarihinin en eski dönemlerini de yansıtan önemli bir miras olarak dikkat çekiyor. Yapılan arkeolojik ve tarihsel değerlendirmelere göre kale, M.Ö. 10.000’li yıllara tarihlenen Neolitik bir yerleşim alanı üzerine inşa edilmiş bulunuyor.
BALIKLIGÖL HAVZASI TARİHİN İZLERİNİ TAŞIYOR
Urfa Kalesi’nin hemen yanı başında bulunan ve Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi’nde sergilenen yaklaşık 12 bin yıllık Balıklıgöl Heykeli, bölgenin insanlık tarihindeki yerini gözler önüne seriyor. Kale alanı ile birlikte Balıklıgöl Havzası, Neolitik dönemden günümüze uzanan kesintisiz bir kültürel sürekliliği yansıtıyor.
KALENİN TARİHLENDİRİLMESİNE DAİR KAYITLAR
6. yüzyıla ait kaynaklarda Urfa Kalesi’nden söz edilmezken, kale ile ilgili ilk yazılı kayıtların 11. yüzyıla ait olduğu biliniyor. Bu durum, kalenin 6. yüzyıl ile 11. yüzyıl arasındaki bir dönemde inşa edildiği tahmin ediliyor. Tarihçiler tarafından kabul gören yaygın görüşe göre Urfa Kalesi, M.S. 812-814 yılları arasında Abbasiler döneminde yapılmıştır.
ANTİK DÖNEMDEN GÜNÜMÜZE SÜTUNLAR
Kalenin en dikkat çekici unsurlarından biri olan Korint başlıklı iki sütun ise kaleden çok daha eski bir döneme tarihleniyor. Bu sütunların, Edessa Krallığı’nın 9. Kralı Manu döneminde, M.S. 240-242 yılları arasında birer anıt sütun olarak inşa edildiği belirtiliyor.
Doğudaki sütun üzerinde yer alan Süryanice kitabede şu ifadeler yer alıyor:
“Ben askeri komutan BARŞAMAŞ (Güneşin oğlu)’in oğlu AFTUHA. Bu sütunu ve üzerindeki heykeli veliaht Prens MANU kızı, kral MANU eşi, hanımefendim ve velinimetim Kraliçe ŞALMETH için yaptım.”
DOĞAL SAVUNMA SİSTEMİ VE GİZLİ GEÇİT
Urfa Kalesi, üç tarafı kayadan oyma hendeklerle çevrili doğal bir savunma sistemine sahip. Ayrıca kale ile Aynzeliha Gölü arasında bağlantı sağlayan Aynzeliha Tüneli, yapının askeri ve stratejik açıdan ne denli planlı inşa edildiğini gösteriyor.
NÖBET TUTAN ASKERLERİN FOTOĞRAFI İLK KEZ ORTAYA ÇIKTI
Urfa Kalesi ile ilgili dikkat çeken bir gelişme ise 1900’lü yılların başına ait tarihi bir fotoğrafın gün yüzüne çıkması oldu. Fotoğrafta, Urfa Kalesi’nde nöbet tutan askerler net bir şekilde görülüyor. Görüntüde kale kapısında yer alan iki aslan kabartması ile kapı üzerindeki besmele yazısı en dikkat çekici detaylar arasında yer alıyor.
Neolitik dönemden Abbasiler’e, Edessa Krallığı’ndan Osmanlı’nın son dönemlerine kadar uzanan çok katmanlı tarihiyle Urfa Kalesi, Şanlıurfa’nın hafızası olmayı sürdürüyor.
