Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde yer alan ve binlerce yıllık bilim geleneğine ev sahipliği yapan Harran Medresesi, arkeolojik kazılarla gün yüzüne çıkarılan yapısıyla dünya bilim tarihine ışık tutuyor. Harran Antik Kenti’nin kuzeyinde, Harran Ulu Camii’nin yaklaşık 50 metre kuzeyinde bulunan medrese, yalnızca Anadolu’nun değil, dünyanın en önemli eğitim merkezlerinden biri olarak değerlendiriliyor.
KAZILAR TARİHİ DEĞİŞTİRDİ
Harran Antik Kenti’nde yürütülen arkeolojik kazılar sırasında ortaya çıkarılan medrese, ilk olarak kazı başkanı Prof. Dr. Mehmet Önal tarafından Zengiler Dönemi’ne (12. yüzyıl) tarihlendirilmişti. Ancak sonraki kazılar ve elde edilen yeni bulgular, yapının çok daha eskiye uzandığını ortaya koydu. Prof. Dr. Önal’ın değerlendirmelerine göre Harran Medresesi’nin geçmişi 9. ve 10. yüzyıllara kadar uzanıyor.
AÇIK AVLULU VE İKİ KATLI DEV EĞİTİM KOMPLEKSİ
2021 yılında gerçekleştirilen kazılarda Harran’da varlığı bilinen beş medreseden birine ait önemli kalıntılar gün yüzüne çıkarıldı. Yapının açık avlulu ve çift katlı bir medrese planına sahip olduğu belirlendi.
Kazılarda Anıtsal giriş kapısı, Uzun koridorlar, Sığ havuzlu kuyu, Taş döşeli geniş avlu, Avlu merkezindeki platform, Revaklar, Tonozlu öğrenci odaları, Eyvan, Mescit, Derslikler ve yaşam alanları ortaya çıkarıldı. Yaklaşık 80 metre genişliğindeki yapı kompleksinin, döneminin en büyük eğitim kurumlarından biri olduğu değerlendiriliyor.
BİNLERCE ÖĞRENCİNİN EĞİTİM GÖRDÜĞÜ MERKEZ
Uzmanlara göre Harran Medresesi, aynı dönemde çok sayıda bilim insanının ders verdiği, binlerce öğrencinin eğitim aldığı büyük bir üniversite kampüsü niteliği taşıyordu. Abbasi Dönemi’nde gelişerek Harran Okulu adıyla ün kazanan bu bilim merkezi astronomi, matematik, tıp, felsefe, kimya ve din ilimleri alanlarında İslam dünyasının en önemli eğitim merkezlerinden biri haline geldi.
DÜNYACA ÜNLÜ BİLİM İNSANLARI HARRAN’DA YETİŞTİ
Harran Medresesi, bilim tarihine yön veren birçok önemli ismin yetiştiği veya ders verdiği merkez olarak kabul ediliyor. Bunlar arasında Matematikçi ve astronom Sabit bin Kurra, Dünya ile Ay arasındaki mesafeyi en doğru hesaplayan astronom El-Battani, Kimya ve cebirin öncülerinden Cabir bin Hayyan, Büyük İslam alimlerinden Şeyhülislam İbn-i Teymiyye gibi isimler yer alıyor.
Arkeolojik kazılarla her geçen yıl yeni bölümleri ortaya çıkarılan yapı, eğitim anlayışı, mimarisi ve yetiştirdiği bilim insanlarıyla birçok araştırmacı tarafından “Dünyanın İlk Üniversitesi” olarak nitelendiriliyor.
