banner112
banner54

Şanlıurfa Tarımda Türkiye’nin Odak Noktası
Gülizar GÜLEBAK

Verimli topraklarıyla birçok ürünü yetiştiren kent GAP’ın gözdesi haline gelirken birçok çiftçinin ürün yetiştirme sürecinde yanlış yöntemler kullanması verimin azalmasına neden oluyor.

Çiftçiliğin gelişmekte olduğu kentte, birçok çiftçi yanlış yöntemlerle ürün yetiştiriyor. Yaşanan sorunların en aza indirilmesi ve çiftçilerin bilgilendirilmesi için Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ali Rıza Öztürkmen ile bir röportaj gerçekleştirdik.

Harran Ovasına suyun gelmesinin ardından çiftçilerin yaptığı bilinçsiz sulamanın önüne azda olsa geçilmesiyle ürün verimliliği artarken yetiştirilen ürünün Şanlıurfa’da işlenmemesi kentin kanayan yarası oluyor.

Doç. Dr. Öztürkmen ile yaptığımız röportajda tarım kenti Şanlıurfa’nın sorunlarını konuştuk işte Öztürk ile gerçekleştirdiğimiz röportaj şöyle; 

    Öncelikle kendinizi tanıtır mısınız?

“Ben Ali Rıza Öztürk Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesi Toprak bölümü öğretim üyesiyim, Doç. Dr. Olarak görev yapmaktayım. 22 yıldır Üniversitede görev yapıyorum tabi ki uzun yıllar Ziraat Mühendisleri odasında yönetici olarak yönetim kurulunda görev aldım. En son geçen Aralık ayına kadarda 4 yıllık süre içerisinde oda yönetim kurulu başkanlığı yaptım yeni arkadaşlarımız gelince artık bayrağı onlara bıraktık. Şanlıurfa ile ilgili Şanlıurfa’nın tarımıyla ilgili her zaman bir şeyler yapmak adına ilgiliyim. Bununla beraber tabi doğma büyüme Şanlıurfalı olduğumuz içinde ilimizdeki gerek şehir gelişimini gerek tarımsal gelişimi sıkı bir şekilde takip etmeye çalışıyorum.”

Şanlıurfa’nın geçim kaynaklarından biride tarım çiftçilerimiz ürünü elde etme ve pazarla noktasında birçok hata yapıyor ne söylemek istersiniz?

“Şanlıurfa GAP bölgesinde olması hesabıyla Türkiye’deki en iyi tarım alanlarına sahip önemli bir il Türkiye tarım girdilerini tarımsal gelirlerini diyelim yüzde 10’unu Şanlıurfa üretiyor. Şanlıurfa Türkiye’deki tarımsal araziler bakımından Konya ve Adana’dan sonra 3. İl çok kıymetli arazilere sahip GAP’ın lokomotifi diyebiliriz rahatlıkla Şanlıurfalı olduğumuz için değil bu bir gerçektir. Şanlıurfa Türkiye’deki GAP’taki en verimli arazilere sahip bide bizim en büyük avantajımız tabi ki önümüzdeki günlerde de ümit ediyorum tamamlanacaktır GAP’ın sulanan potansiyeli en fazla olan ili Şanlıurfa.

Tarımsal olarak Türkiye pamuğunun yüzde 43’ünü Şanlıurfa üretiyor Türkiye’deki Buğdayın yüzde 8’ini Arpanın yüzde 16’ını Mercimeğin yüzde 35’ini Fıstığın yüzde 42 – 60’ını Şanlıurfa üretiyor. Narda yüzde 18’lik bir payımız var. Mısırda da yüzde 16 ile 18 arasında değişen bir pay var. Yani Şanlıurfa Türkiye’deki birçok tarım ürününün adeta odak noktasıdır diye biliriz.”

Şanlıurfa’da sulanabilir tarım arazimiz çok fazla ve çiftçimiz ne kadar fazla sularsam o kadar fazla verim alırım düşüncesinde sizce bu doğrumu?

“Şimdi bizim Şanlıurfa’nın tarihine bakacak olursak 1995’te GAP Atatürk barajından 26 km’lik yer altından gelen iki tane büyük Şanlıurfa tünelleriyle ovaya su verildi. 95 yılına kadar ovaya giderken bir bardak temiz su bulamazken biranda Sakarya nehri büyüklüğünde bir suyu ovaya veriyorsunuz. Şüphesiz ki bu bir şaşkınlık olacaktır yani siz sokakta çok aç birini getirip hazırlanmış sofraya koyduğunuzda onun telaşı farklı olacaktır Şanlıurfa’da da sulama 95’te gelir gelmez tabi ki çok büyük problemler yaşandı yani bilmeden çok şey yaptık ancak 95 yılında hatırlıyorum. Yaklaşık olarak 17- 18 su verildi. İnsanlar buğdayını arpasını hemen sürüp üstüne pamuk ekmeye başladılar ancak son zamanlarda tabi ki sulama riskli bir olay trafikte yaşamak gibi yani siz trafikte de olduğunuzda kaza yapma riskiniz biraz vardır. Aynı şekilde sulamada da Harran ovası için konuşuyor olursak tabi ki bir miktar alan gerek tomografik yapıdan dolayı gerekirse ovanın yapısında dolayı bozulacaktır. Bu tamam biz bunu ne kadar aşağı çekersek o kadar önemli 18 sulamadan simdi 7-8 sulamaya düştü. Çiftçimiz oldukça akıllı bir şeyleri almaya çalışıyorlar ve rahatlıkla diyebiliriz ki ovada artık sulamayla ilgili problemler gittikçe azalmış durumda. Yani insanlar öğreniyor hatta önümüzdeki günlerde ben umut ediyorum ki daha iyi sulama teknikleriyle çünkü bizim suyu ideal kullanabileceğimiz teknikler ovada yaygınlaşmaya başlıyor. Çiftçinin de haricinde bir problem vardı Urfa’da şimdiye kadar sulama kanalları gelir gelmez sulamaya açarak drenaj kanallarını beklemedik daha sonra drenaj kanallarının tamamlanmasıyla ovada o tuzlana kesim biraz daha aza inmiştir.”

Şanlıurfa’da alışılmış dışında bir ürün yetiştiriliyor mu veya yetiştirilmek istenen farklı ürün var mı?

“Basından ve değeri hocalarımızla yaptığımız konuşmalarda aldığımız bir karar var yani kendi içimizde yaptığımız bir sohbet bana göre Şanlıurfa’da Harran ovası gibi düz derin topraklara sahip Harran ovasındaki bazı kuyu profillerine baktığımız zaman 380 metrelik toprak derinliği var bu dünyanın hiçbir yerinde yok desek abartı olmaz eğer şimdi ovada çok iyi tarım arazisi olan yerlerde tabi ki tarla bitkilerini yapmak lazım ama ben önümüzdeki günlerde bu biraz daha üçüncü, dördüncü sınıf tarım arazilerinde eğimi olan hafif taşlıklı olan Siverek olabilir Hilvan, Viranşehir tarafları olabilir bu tür arazilere sahip yerlerde mutlaka ve mutlak bahçe ürünleri çünkü biz çok fazla suya sahip değiliz geçen yıl bizim ekim ayından nisan ayına kadar aldığımız su miktarı 434 bin milimetre bu yıl 280 milimetre kurak bir bölgeyiz yani biz aslında bizim en büyük avantajımız yanı başımızda Atatürk barajı gibi çok büyük rezerve olması ama kuru tarım arazisi olan yerlerde ben özellikle meyveciliğin bir kısmının yapılmasını tavsiye ediyorum. Şanlıurfa apayrı bir yer bunu hepimizde görüyoruz 2 yıldır bir girişimci tarafından Mersinden getirilen çelik fideleriyle Urfa çileği adı verilen bir çilek yetiştirildi. Bu ne demek Urfa’da çok iyi çilek üretiliyor. Ben kendi bir hobi bahçem var kayısı çıktığı zaman inanın Malatya’nın ki kadar lezzetli biz bir gerçeği ortaya koymalıyız ki bu derin topraklara sahip bu iklime sahip bir il olarak yeterli suyumuzda olduğu için konuşuyorum biz neyi ekersek onu biçebiliriz.”      

Şanlıurfa’da seracılıkta yaygınlaştı bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Şimdi bizim en büyük şanslarımızdan bir tanesi doğal kaynaklarımız çok iyi bugün Karaali bölgesinde yaklaşık 70 dereceye varan sıcaklığa sahip su çıkıyor yer altından ve o bölgede müthiş bir seracılık öne çıkıyor. Ben tabi ki Karaali bölgesi çok hesaplı olacaktır ama Urfa geneline baktığımızda Urfa bugün Türkiye’de 300 bin güneş gün sayısına sahip ender illerden bir tanesi yani güneş enerjisini biz çok iyi kullanabiliriz. Dolayısıyla seracılık aslında Urfa için vazgeçilmez olabilir bunu tabi ki Karaali bölgesinde planlı bir şekilde yapmak hiç olmaza erkenci ürünler için yani bazı özel ürünler için çiftçimiz çok akıllı bu aralar oldukça fazla üretim yapılıyor.”

Gündemden hiç düşmeyen bir soruyu sormak istiyorum sizce fıstık Gaziantep’in mi? Şanlıurfa’nın mı?   

“Fıstıkta bir defa en büyük problemlerden bir tanesi Fıstık ağaçlarımızın tamamıyla bu havadan görüntülemeyle revize edilip iyi bir şekilde sayılması bu çok kolay bir şey aslında bunu biz ortaya çıkarırsak fıstıkta en fazla bizim olduğunu göreceğiz. Gaziantep 1955'li’yıllarda Şam’dan gelen tüccarlar sayesinde fıtıkla tanışıyor ve fıstık araştırma istasyonu, fıstık hali, fıstık borsası, fıstıkçılar derneği, fıstık toptancıları derneği gibi farklı farklı sektörleri hızlı bir şekilde yayıyor ve 1955’te Şam fıstığı adı verilen fıstığa Antep fıstığı diye tescil alıyor. Biz bu saatten sonra Antep fıstığı demiş Urfa fıstığı demiş çok fazla düşünmeyelim bana göre önemli olan şeyler var bizim elimizde o kadar büyük değerler var ki Şanlıurfa fıstığın yüzde 62’sini üretiyor bazı yıllar yüzde 45’lere varan üretim var. Bazı yıllar 62 en fazla ağaç bizde Gaziantep’in artık fıstık ağaçları yaşlandığı için fazla ürün alıyor. Ama ben inanıyorum 2 yıl sonra Gaziantep fıstığı zaten düşecek Urfa fıstığı daha fazla olacak yani bizim önemli olan bu sektöre sahip çıkabilmemiz. Yani kendi borsamızı yaratabilmemiz. Urfa zeytin konusunda çok büyük adımlar attı 10 yıldır Urfa zeytin popülasyonu çok arttı kaç tane zeytin işleme ünitemiz var 2 tane yani biz zeytin ile ilgili salamura fabrikası, zeytin ile ilgili işleme ünitesi kuralım öbür tarafa geçelim Urfa biberi diyoruz Urfa biberi Türkiye’de var mı başka bu genetikte hiçbir biber yok maalesef Urfa biberini biz alıp tescilini yapalım ama 300 gün bizim güneşli gün sayımız var bunları kurutalım bakın firmalar geldi salça fabrikası tat 13 ton domates aldı ben Ziraat mühendisi arkadaşlarımdan biliyorum 11 ton aldıkları gün soruşturma geçiriyor yani nasıl sen 13 ton alamazsın gibi Urfa’da verimli alanlar var biz bunların üretimini yapıp bunları kurutup bugün bir kilo kuru domatesin dışarda 10 Euro olduğunu düşünebilirsek büyük bir kar payı olan bir şey Şanlıurfa her şey olabilir.”

Şanlıurfa’da yetişen birde keme var kemenin makyaj yapımında da kullanıldığı söylentileri var ne demek istersiniz?

“Geçen hafta bozkırların korunmasıyla ilgili bir projenin tanıtımı vardı bizde katıldık buna ben şunu söyleyeyim kemeyi biz yıllardan beridir biliyoruz. Keme bir mantar çeşidi ve yağışın çok olduğu dönemlerde tamamıyla bu havadan alınan miskroplarla gelişen bir yer mantarı ve kültüre alamıyorlar bununla ilgili çalışmalar yapıyorlar keşke alabilseler çok büyük bir geliri var eskiden et fiyatları ucuzken keme sezon başında çıktığı zaman etin 3 katıydı. Şimdi etle hemen hemen paralel gidiyor. Çok getirisi olan bir ürün yeter ki bizim ilimizde toparlanıp düğün bir şekilde pazara sunula bilinsin bunu için tabi ki o projede de var. Çalışma ben mesela kemenin çok acele toplanmayıp biraz daha büyüdükten sonra toplanıp belirli bir standarda uygun bir şekilde paketlenmesi saklanması halinde bugün dünya piyasalarında 50 Eurolara varan fiyatları var ve kemenin farklı sektörlerde kullanıldığını biliyoruz. Birçok sosta birçok yapıda kullanıldığını biliyoruz. Bana göre bozkırlarımız çok güzel şekilde korunup buralarda keme toplayıcılarının arttırılması kemenin kozmetikte kullanıldığını duydum ben çok etkilendim biz başta bunun piyasasını ya da ortamını iyi sağlarsak eminim ki çok iyi şey çıkacak”

Son olarak çiftçilerimize ve iş adamlarımıza tarım alanında söylemek istediğiniz bir şey var mı?

“Şimdi Şanlıurfa hakikaten tarımsal potansiyeli çok yüksek ben en büyük üzüntülerimden biri biz burada kooperatifçiliğiyle birlikteliği geliştiremedik yani halen daha 50 dönüm olan yeri 50 dönüm alanı olan birisiyle efendim 20 dönüm alanı olan diğer çiftçimiz her birinin birer tane traktörü var. Biz çok iyi üretim yapıyoruz. Biz mutlaka ve mutlak üretimi arttırdık getirdik belli bir düzeye şimdi masraf kısmamız lazım Bir defa gübre kullanımına çok dikkat etmeliyiz biz çok fazla gübre kullanıyoruz. Toprağımıza iyi bir tahlil yaptırmamız lazım tahlilden sonra torağın ne kadar gübre ihtiyacı varsa o kadar gübre kullanılmalı önümüzdeki günlerde hububat hasadı başlıyor birçok yerde de başladı özelikle ve özellikle biz sulamayı dikkatli yapmalıyız sulamayı az su kullanıp çok verim elde edebilecek şekilde yapmalıyız. Çok su çok verim değildir. Anız yine 15 gün sonra hububat hasadı başlayacak bakın dünyada artık işlemesiz tarım var yani adam biçerdöverle buğday hasadını yapıyor onun arkasından da ekim yapıyor. Biz eğer isteyerek anızı toprağa karıştırabilirsek atacağımız gübre miktarı azalacak toprağın fiziksel yapısı iyileşecek çok güzel toprak elde edeceğiz. Urfa’da tarım demek her şey demek ümit ediyorum bol bereketli günler olur kazasız belasız verim elde ederler bu yıl inşallah altın bir yıl olacak.” 

  

 

 

 

 

 

   

 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
HABERLER