banner112
banner54

Devlet, korusaydı, bugün berdel olmazdı

Kızların iki aile arasında değiştirilmesine dayanan eski bir töre olan Berdel, sadece Doğu ve Güneydoğu Anadolu’ya has bir şey değil; eskiden Batı Anadolu’da da görülüyordu ama Batı Anadolu’nun gelişmesiyle birlikte bu töreye son verildi ancak, hala Şanlıurfa’da bu gelenek devam ettiriliyor.

Şimdi hızla değişen koşullara rağmen Berdel geleneği sürüyor. Şanlıurfa’da yüzyıllardan beri süre gelen bu gelenek, genç tarafından istenmese de, yaşlı kesim tarafından normal karşılanıyor. Defalarca filmlere, dizilere konu olan bu geleneğin hala devam etmesine sosyologlar, bu gelenek devam ettirildiği sürece toplumda fazla bir değişim olmaz diyor. Dizi ve filmlerde konu olması ve bir geri kalmışlığın simgesi olarak belirtilen Berdel geleneği, toplum üzerinde, özellikle de doğacak çocuklar üzerinde etkili oluyor.

Bir kız değişimi şekli olan berdel, yıllardan beri devam eden kan davaları, aileler arasındaki anlaşmazlıklar, başlık parası ve toplumsal ilişkileri önleme yöntemi olarak kullanılırken, günümüzde ise en fazla başlık parası ödememek ve mal varlığının bölünmemesini sağlamak amacıyla tercih ediliyor. Daha önceleri, Şanlıurfa’nın tüm bölgesine hakim olan berdel geleneği, artık daha çok kırsal yerleşim yerlerinde uygulanıyor. Aileler arasında yapılan bu berdel usulü, genellikle kız çocuklarına danışılmadan yapılıyor. Kızların rızasının alınmadığı bu tür evliliklerde genellikle mutsuz aile yapılarının oluşmasına neden oluyor. Berdel geleneğinin, eski zamanlarda devletin insan haklarını karuyamadığından kaynaklandığını belirten sosyolog Tuğba Mutlu, devletin eski zamanlarda kırsal kesimlere hizmet götürmediğini ve dolayısıyla kırsa kesimlerde yaşayan insanların bu geleneği devam ettirdiğini söyledi.

“Mutsuz aile yapıları ortaya çıkar”

Berdel geleneğiyle evlendirilen kişilerin genellikle rızasının alınmadığını kaydeden Mutlu, kızların küçük yaşlarda evlendirildiğini ve genellikle rızasının alınmadığını söyleyerek, daha sonraki aşamalarda mutsuz aile yapısının ortaya çıktığını belirtti. Mutlu, toplumda yaşanan mutsuz aile sorunlarının büyük bir kısmının bu gelenekten kaynaklandığını kaydederek, “Tüm Türkiye’de olduğu gibi Şanlıurfa’da da berdel geleneği var ancak, diğer illerde bu oran çok azaldı. Sadece Doğu ve Güneydoğu illerinde bu gelenek sürdürülüyor. Bu bölgelerde de artık bitme aşamasına geldi ancak, kırsal kesimlerde bu gelenek daha çok devam ettiriliyor. Berdel usulüyle evlendirilen gençler, genellikle mutsuz bir aile yapısına sahip oluyor çünkü, birbirlerini görmeden evlendiriliyorlar. Birbirlerini hiç tanımayan iki insan bir hayatı birlikte paylaşacaklar, bu mümkün değil. Berdel usulünde genel olarak, küçük yaştaki kızlar evlendiriliyor ve bu küçük gelinler daha neyin ne olduğunu anlamadan evlendiriliyor. Zaman içerisinde anlaşmazlıklar ortaya çıkıyor ve genellikle boşanmalarla sonuçlandırılıyor” şeklinde konuştu.

“Mutsuz aile, toplumun gelişmesini engeller”

Toplumun temel yapısının aile olduğuna değinen Mutlu, toplumun gelişebilmesi için önce aile yapılarının sağlam olması gerektiğine dikkat çekiyor. Aile içerisinde yaşanan mutsuzluğun çocuğa yansıdığını ve dolayısıyla, toplumda bir geri kalmışlık ve soğuk toplumun meydana gelmesine neden olduğuna vurgu yapan Mutlu, toplumun gelişebilmesi için, öncellikle birey ve ailelerin gelişmesi lazım diyerek, “zaten toplumu oluşturan fertler ve ailelerdir. Bireyler mutsuz olunca çarpık aile biçimleri ortaya çıkar ve bu gelenek yıllar boyu devam eder. Burada olay şudur; toplumun gelişebilmesi için önce ailelerin mutlu olması ve gelişmesi lazım” ifadelerini kullandı.

“Devlet, insanlarını hakkını zamanında koruyamadı”

Devletin eski zamanlarda kırsal kesimlere hizmet götürmediğini ve kırsal bölgelerde neyin olup bittiğini sorgulamayan devletin bu geleneğin devam ettirilmesine imkan sağladığını belirten Mutlu, “devlet, eski zamanlarda insan haklarını korusaydı, toplum bugün bu durumda olmazdı. Kız çocukları küçük yaşlarda evlendiriliyordu ve bu, devlete bildirilmediği için gelenek git gide büyüdü. Bugün artık yavaş yavaş bu gelenek bitiyor ancak, tamamen kalkması çok zaman alacak. Çünkü, topluma mal olmuş bir gelenek ve insanlar birbilerini örnek alarak, bu geleneğe devam ediyor” dedi.

“Zihniyetin değişmesi lazım”

Yüzyıllardan beri süregelen Berdel geleneği, Şanlıurfalı gençler tarafından da kaldırılmak isteniyor. Bu geleğin kaldırılması için önce zihniyetin değişmesi gerektiğini savunan gençler, çoğu zaman babalarını kırmamak için, bu töreye boyun eğdiklerini ve artık bu geleneğin kaldırılması gerektiğini sanuyor. Zihniyet, eğitimle değişeceğini belirten gençler, her geçen gün biraz daha toplumun bilinçlendiğini söyledi.

“Sevdiği halde, boşanmak zorunda kalanlar var”

Berdelin getirdiği bir diğer sorun ise, bir taraf boşanınca, karşı tarafın boşanması gerektiğidir. Karşılıklı verilen kızlar, bir tarafta sorun yaşanınca, karşı taarf da sorun çıkarıyor ve bunun sonucunda karşılıklı boşanmalar meydana geliyor. Üç tane arkadaşının bu yüzden boşadığını Söyleyen Murat Akman, “berdelde herşey karşılıklıdır, bir taraf ne yaparsa, öbür taraf da aynı şeyi yapmak zorundadır. Bir taraf anlaşmazlık yaşayıp, boşanıyor öbür taraf da boşanmak zorunda kalıyor. Benim, bu şekilde boşanmak zorunda kalan üç arkadaşım oldu. Berdel usulüyle evlendiler ama karşı taraf kardeşlerini boşayınca, onlar da eşlerini boşamak zorunda kaldı. Her seferinde söylüyoruz; artık bu geleneğin bitmesini ve modern bir toplumun yaratılmasını istiyoruz” şeklinde konuştu.

“Kadınlar mağdur oluyor”

Karşılıklı evlenip, boşanmadan sonra kadınların genellikle çocuklarıyla bir başına kaldığını belirten Akman, boşanan kadının, ailesinin yüzüne bakacak durumda olmadığını savunarak, bu sebepten dolayı tek başına yaşamaya karar verdiğini veya başka illerde çalışmaya gittiğini söyledi. Başkalarının hatası yüzünden mağdur olan kadınların, boşanmadan sonra çok zor şartlar altında bir yaşam sürdürdğünü söyleyen Akman, “evlendirileceği zaman kıza danışılmıyor, hiçbir şekilde düşüncesi alınmıyor, sorun olunca da kadın toplumdan dışlanıyor ve onun için zorlu bir yaşam başlıyor. Sadece büyüklerimiz istiyor diye, bu kadınların mağdur olmasına göz yummamalıyız. Artık, gençler bu konuda tepkilerini ortaya koymalı” ifadelerini kullandı.(Ali Çetinkaya)

 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
HABERLER