banner54

TEFE-TÜFE-ÜFE FİYAT ENDEKSLERİ


  Bilindiği üzere, ülkemizde enflasyon ve fiyat artışlarının hesaplandığı üç adet fiyat artış ya da düşüş endeksi kullanılmaktadır. Bunlar; TEFE (Toptan eşya fiyat endeksi), TÜFE (Tüketici fiyat endeksi) ve ÜFE (Üretici fiyat Endeksi) dir. Bunların nasıl hesaplandıkları, hangi mal ve sektör fiyatlarının dikkate alındığı ve nasıl hesaplandığı uzun bir konu olup, burada değinilmeyecektir. Öte yandan aşina olduğumuz bu oranların artık yayımlanmadığını, bunların yerine Yurt içi üretici fiyat endeksinin (Yİ-ÜFE) yayımlanacağı 1.3.2014 tarihli resmi gazete yayımlanan 6527 sayılı kanunu 14. Maddesinde belirlenmiştir. Sessiz sedasız bu üç kavram değişerek Yİ-ÜFE adını almıştır.
  Türkiye İstatistik Kurumunca (TÜİK) endekslerin hesaplanması ve nerelerde kullanılacağı ile ilgili kısa bilgi vermek istiyorum. Uygulamada çok karışık gibi görünse de aslında basit bir endeks artışı olarak yayımlanan bazı tabloların nasıl oluştuğunu ve iki ay arasındaki fiyat değişimi (aylık değişim) iki yıl arasındaki değişim (yıllık değişim), iki tarih arası on iki aylık değişim (yıllık ortalama değişim) olarak hesaplama yapılmaktadır. Bu üç değişim oranı aşağıda izah edilmiştir.

  1- Aylık değişim oranı nedir, nasıl hesaplanır ve nerelerde kullanılır ?


Hesaplanmış olan cari ay endeks değerinin, cari aydan bir önceki ay endeks değerine oranlanmasıyla bulunan değerdir.

Formü Ay endeks Değeri 1 Bir Önceki ay endeks Değeri x 100-100

Aylık enflasyonu gösterir. Aylık olarak yansıtılmak istendiği takdirde ücret artışında, değer artışında, fiyat ayarlamalarında aylık deflatör rakamı olarak kullanılır. Örnek hesaplama: 
  değeri  (Eylül ayı) 
    ay endeks değeri (Ekim)  371,9
  önceki ay endeks değeri (Eylül)  350,4
  Aylık değişim=  (IT/IT-I)x100-100
  =(371,9/350.4)x100-100
  =(1,061)x100-100
  =6,1

  2- Bir önceki yılın aynı ayına göre değişim oranı nedir, nasıl hesaplanır ve nerelerde kullanılır ? (Yıllık Değişim)
Hesaplanmış olan cari ay endeks değerinin, bir önceki yılın aynı ayına tekabül eden endeks değerine oranlanmasıyla bulunan değerdir.

 Formü Ay endeks Değeri 1 Bir önceki Yılın Aynı Ayındaki endeks Değeri x 100-100

Yıllık enflasyonun göstergesi olarak kullanılır. Fiyatların bir önceki yılın aynı ayına göre yıllık olarak nasıl bir gelişme gösterdiğini ifade eder. Ücret artışlarında, kiralarda, değer artışlarında, fiyat ayarlamalarında, borç- alacak davalarında kullanılır.

  3- 12 aylık ortalamalara göre değişim oranı nedir, nasıl hesaplanır ve nerelerde kullanılır ? (Yıllık Ortalama Değişim)


Hesaplanmış olan cari ay endeks değerinden geriye dönük 12 aylık endeks değerlerinin basit aritmetik ortalamasının, cari ayın bir önceki yılın ayına tekabül eden aydan başlayarak geriye dönük 12 aylık endeks değerlerinin aritmetik ortalamasına oranlanmasıyla bulunan değerdir.

  Formü Ay 12 ay endeks Değeri Ort. 1 Bir önceki Yılın Aynı Dönemindeki 12 Aylık endeks Değeri Ort. x 100-100

Yıllık ortalama enflasyonu gösterir. Yargıtay'ın aldığı kararlar doğrultusunda yasal kira artışı olarak (Toptan Eşya Fiyatları endeksi) kullanılır. Cari fiyatları sabit fiyatlara çevirirken deflatör olarak, yeniden değerlendirme oranı olarak (Toptan Eşya Fiyatları endeksi) kullanılır.

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
HABERLER