banner54

Kul hakkı (5)

Randevuya gecikmek

Muhterem Kardeşlerim…

Müslüman randevusuna yani sözünde sadık olmalı, mazeretsiz randevuya geç kalmamalı. Trafiği ve her türlü şartları düşünerek, mümkünse randevu yerine 10–15 dakika önce gelmeli. Vakit nakittir. Kimsenin vaktini çalmaya hakkımız yoktur.

Hak helâl etmek

Bir kimsenin, “Kıyamete kadar olan bütün haklarımı helâl ettim” demesi caizdir ve çok iyi olur. Haklarını helâl eden âhirette kazançlı çıkacaktır. “Ben falancaya hakkımı helâl etmiyorum” dememelidir. “Kıyamete kadar olan bütün haklarımı kâfir Müslüman herkese helâl ettim” demek çok daha güzel olur.

Zarar vermek

Geçerken kazaen birinin arabasını çizen ve plakasını da alamayan kimse, verdiği zarar kadar parayı, Müslüman bir fakire vermelidir.

Dolmuş ücreti

Dolmuş ücretini vermeyi unutan, dolmuşçuyu da tanımayan kimse dolmuş ücreti kadar parayı, Müslüman bir fakire vermelidir.

Evi boş tutmak

Yazın gezmeye gelince kendimiz otururuz diye İstanbul’daki evimizi kiraya vermiyorsak, ihtiyaç sahibi Müslümanlar varken, evimizi boş tutmak günah olur. Boş duracağına, uygun fiyata bir Müslüman’a kiraya vermek iyi olur.

Kâfirle helalleşmek

Hıristiyan arkadaşlarımızla “Üzerimdeki maddi manevi haklarını bana bağışla” diyerek helalleşmek gerekir.

Mesela İngilizce şöyle denebilir:

"Forgive all your spiritual and material claims on me."

O da, okeylerse mesele kalmaz.

“Hakkını helal et” demek

Biz bir istekte bulunmadan, biri gelip bize yardım ediyorsa, alış-veriş sonrası “üstü kalsın” deyip paranın üstünü almıyorsa, yardımı kendiliğinden yaptığı için ve paranın üstünü kendiliğinden almadığı için hak geçmiş olmaz, ancak iyilik edene teşekkür etmek gerekir. Kendiliğinden yardım edince bir hak geçmez, çünkü biz istemeden yapmıştır, fakat devam eden bir yardım ise, bizim rızamız dâhilinde yapıyor demektir. O zaman, “Hakkını helal et” demek gerekir. Mesela arabayla giderken, bazı çocuklar bir bezle arabanın camını siliyorlar. Biz yapmayın dediğimiz hâlde yaparlarsa hak geçmez. Biz sükût eder, yapmalarına rıza gösterirsek, onlarla helalleşmek veya birkaç lira vermek gerekir.

Çalınan şeyler

14-15 yaşlarında biri büluğa erdiği sırada, marketten çaldığı çikolata, sakız gibi şeyleri, onlara çaldığını söyleyemiyorsa; önce, çalınan kadar şeyler alıp, götürüp yerlerine habersizce konur. Bu yapılamazsa, mesela gidip üç tane çikolata alırsınız. Daha sonra markete uğrayıp fişinizi gösterirsiniz ben üç tane çikolata istemiştim, üç yerine yanlışlıkla beş tane verilmiş. İkisini iade ediyorum dersiniz. Diğer çaldıklarınızı da buna benzer bir yolla ödersiniz. Bu da mümkün değilse, bedeli fakirlere verilir.

Hak helal etmek

Bizde, mâlî, nefsî, ırzî ve mahremî gibi çeşitli hakları olan bir kişiye, bu hakları teker teker saymadan, “Bana bütün haklarını helal ettin mi?” desek, o da, “Evet, hepsini helal ettim” dese, haktan kurtuluruz. Helalleşirken günahı bildirmeyip, bendeki haklarını affet demek, caizdir. (İslam Ahlakı)

Bir kimse, diğerine, “Benim üzerimdeki bütün haklarını bana helal et” dese, o da “Helal ettim” dese, bütün haklarını helal etmiş olur. Şayet hak sahibi, o şahsın üzerinde bulunan haklarını biliyorsa, hem hükmen, hem de diyaneten, teklif sahibi olan şahıs, bunlardan kurtulur. Şayet bilmiyorsa, bütün âlimlere göre, hükmen kurtulur, fakat diyanet yönüne gelince, İmâm Ebu Yusuf’a göre, bundan da kurtulur. Fetva da böyledir. Hulâsa’da da böyle bildiriliyor. (Fetava-i Hindiyye)

Bir kimseye, “Bütün haklarını helal et” dense, o da “Helal ettim” dese, bu hakların ne olduğunu bilmese de, İmam-ı Ebu Yusuf’a göre helal etmiş olur. Fetva da böyledir, çünkü bilinmeyen haklar için helalleşme bu ümmete mahsustur. (Berika)

Kişinin gizlemeye çalıştığı bir ayıbını söylemek uygun olmaz. Ancak üstü kapalı olarak, bu konularda ondan helallik talebinde bulunur. Eğer gıybeti ona bildirmek fitneye sebep olacaksa, o zaman onun için Allah’tan af talebinde bulunur. Meçhul hakları ibra etmenin, biz Hanefîlere göre caiz olması, buna delildir. (Redd-ül muhtar)

 

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
HABERLER