banner112
banner54

DEMOKRASİ VE BAŞKANLIK SİSTEMİ-2
reşat kızılateş Reşat KIZILATEŞ  

     Geçen yazımızda demokrasilerde başkanlık sisteminin olabileceği, demokratik bir başkanlık sisteminden önce demokrasinin düşünce, kurum ve ilkeleriyle yerleşmesi gerektiği, bunun için de askeri darbeden kalan antidemokratik 82 anayasasının tümüyle değiştirilmesi, vatandaşlık tanımının yeniden yapılması, hak ve özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi üzerinde durmuştuk.

     Aynı zamanda başkanlık sisteminin toplum tarafından yeterince bilinmediğinden söz etmiştik.

     Bugün başkanlık sistemi nedir ne değildir konusunu biraz irdelemek istiyorum.

     Eski Yunan’dan günümüze demokrasi üç şekilde uygulanagelmiştir; Doğrudan demokrasi, yarı doğrudan demokrasi ve temsili demokrasi…

     Bugün en çok uygulanan ve daha demokratik bir anlayışa dayanan yöntem temsili demokrasidir.

     Temsili demokrasilerde de üç model vardır.

     Bunlar; Parlamenter Sistem(Türkiye, Yunanistan, Almanya, İtalya, Polonya, İspanya, Hollanda, Hindistan, gibi.)

     Yarı Başkanlık(Fransa, Portekiz, İzlanda, Namibya, Çin, Rusya Federasyonu,

İrlanda, Suriye, …gibi.)

     Ve başkanlık sistemi(ABD, Brezilya, Arjantin, Meksika, Şili, Afganistan, İran, Ermenistan, Sudan, Tanzanya, Uganda, Türkmenistan…gibi.)

     Başkanlık sistemi sert kuvvetler ayrılığına dayanır. Yani yasama ve yürütme(parlamento) birbirinden tamamen bağımsızdır. Aralarında bir denge ve kontrol mekanizması vardır. Başkanın Yürütmeye (Parlamentoya) karşı siyasal bir sorumluluğu yoktur.

      Yürütme tek bir kişiden oluşur. Yürütmeyi temsil eden başkan doğrudan halk tarafından seçilir. Başkan görev süresince parlamento tarafından görevden alınamaz. Meclisten güvenoyu alınmaz.

     Başkan hem hükümetin hem devletin başıdır. Yani başbakan yoktur. Hükümet doğrudan başkana bağlı olup başkanın kendisi ve hükümet üyeleri meclis üyesi olamaz. Yani milletvekilleri aynı zamanda bakanlık yapamaz…

     Başkanlık sisteminin bu özellikleri dışında ülkeden ülkeye farklılık gösteren bazı özellikleri de söz konusudur.

     Başkanlık sisteminin olumlu yönlerinin yanı sıra olumsuz tarafları da vardır.

     Olumlu yönlerinin başında başkanın halk tarafından seçilmesi geliyor. Bu demokratik anlamda başkanı güçlü kılan bir özelliktir. Çünkü demokrasinin özü halk egemenliğidir.

     Her iki organın görev süresi belli olduğundan bu bir istikrar vesilesi olabilir.

      Siyaset bilimciler tarafından olumlu görülen bir başka yönü ise başkan ve parlamentonun birbirinden bağımsız olmasının yanında dışarıdan ikisinin bir birini gözetlemesi veya denetlemesi, makamın kötüye kullanılmasına takoz olmasıdır.

     Kararların daha hızlı alınıp uygulanması, tartışmalı da olsa başkanlığın artısı olarak kabul edilmektedir.

    Bunların yanında başkanlık sisteminin çok olumsuz yönleri de vardır. Hele demokrasi konusunda aksaklıklar varsa bu sorunlar daha da katmerleşebiliyor.

     Nedir bunlar?

     En başta başkanlık sistemi otoriterleşmeye müsait bir modeldir. Bir çok  siyaset bilimcisine göre bu kaçınılmazdır. ABD bile bu anlamda çok da demokratik değildir. Hele demokrasi yoksulu ülkelerde bunun önüne geçmek çok daha zordur.

     Bir başka olumsuzluk  meclis ile başkanlığın birbirine ters düşmesidir. Öyle ya, her zaman parlamento çoğunluğu başkanla aynı çizgide olmayabilir. Bu durum yönetimde zaaflara ve zaman kayıplarına yol açabilir.

      Diğer bir sorun ise başkanın dayandığı siyasal partiye taraflı yaklaşmasıdır. Bu da partili başkan anlamına gelecektir ki bunun da sakıncaları vardır. Bu durum başkanın meclis üzerinde tahakküm kurmasına yol açabilir. Partizanlık demokrasiye zarar verebilir.

     Sorun oluşturabilecek bir özellik de başkanın görev süresince görevden alınmasının çok zor olması, buna güvenen başkanın otoriter davranması veya demokratik kuralları zorlamasının yaratacağı sorunlardır…

     Artı ve eksiler daha da çoğaltılabilir. Bunlar ülkeden ülkeye de farklılık gösterebiliyor. Mesela Afganistan’daki başkanlık ile ABD’deki başkanlık sistemleri arasında dağlar kadar fark vardır.

      Demek oluyor ki başkanlık sisteminin iyi işlemesi için demokrasinin kurum, kuruluş ve ilkeleriyle uygulanması gerekiyor. Yoksa Tanzanya’da başkanlık var Meksika’da da var, ABD’de var!

      Burada önemli olan demokrasidir. Demokrasinin erdemlerinin öne çıkmasıdır…

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
HABERLER